डीजेचा आवाज किती? नियम काय सांगतात? नाशिकमध्ये ध्वनिप्रदूषणावर कारवाई नेमकी कशी होते?
गणेशोत्सव असो, दहीहंडी असो किंवा कोणताही सार्वजनिक उत्सव… डीजेचा मोठा आवाज आणि जल्लोष हे आता उत्सवांचा एक भाग बनले आहेत. मात्र, याच मोठ्या आवाजामुळे ध्वनिप्रदूषणाचा प्रश्नही दरवर्षी ऐरणीवर येतो. नाशिकमध्येही डीजेच्या आवाजावरून आता पुन्हा चर्चा सुरू झाली असून, पालकमंत्री गिरीश महाजन यांनी डीजे मर्यादित आवाजात वाजवण्याचं आवाहन केलं आहे.
मात्र, फक्त आवाहन करून प्रश्न सुटणार आहे का? डीजेचा आवाज नेमका किती असावा? ध्वनिमर्यादा मोजली कशी जाते? नियमांचं उल्लंघन झाल्यास कारवाई कोण करणार? आणि नाशिकमध्ये ही यंत्रणा प्रत्यक्षात किती प्रभावी आहे? हे प्रश्नही आता महत्त्वाचे ठरत आहेत.
ध्वनिप्रदूषण म्हणजे ठरावीक मर्यादेपेक्षा जास्त किंवा त्रासदायक आवाजामुळे निर्माण होणारा पर्यावरणीय आणि सार्वजनिक आरोग्याशी संबंधित प्रश्न. वाहतूक, बांधकाम, औद्योगिक कामं आणि सार्वजनिक कार्यक्रमांमधून मोठ्या प्रमाणात आवाज निर्माण होऊ शकतो. उत्सवांच्या काळात मात्र डीजे आणि ध्वनिक्षेपकांमुळे हा विषय अधिक संवेदनशील बनतो.
मोठ्या आवाजाचा परिणाम केवळ कानांना होणाऱ्या त्रासापुरता मर्यादित नसतो. सततचा किंवा अतितीव्र आवाज नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनावरही परिणाम करू शकतो. विशेषतः रुग्णालये, शाळा, न्यायालये आणि इतर संवेदनशील परिसरांमध्ये ध्वनी नियंत्रण अधिक महत्त्वाचं ठरतं.
यामुळेच ध्वनिमर्यादा तपासण्यासाठी ध्वनिमापक यंत्रांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरते. एखाद्या ठिकाणी डीजे किंवा ध्वनिक्षेपकाचा आवाज निर्धारित मर्यादेपेक्षा जास्त आहे की नाही, हे मोजण्यासाठी या उपकरणांचा वापर केला जातो.
मात्र, केवळ ध्वनिमापक यंत्र उपलब्ध असणं पुरेसं नाही. त्याचा योग्य पद्धतीने वापर, नियमित तपासणी आणि नियमांचं उल्लंघन आढळल्यास तातडीने कारवाई होणंही तितकंच आवश्यक आहे.
याच ठिकाणी नाशिकमधील यंत्रणेवर प्रश्न उपस्थित होतात. उत्सवांच्या काळात ध्वनिमापक पथकं कुठे कार्यरत असतात? तक्रार आल्यानंतर आवाजाची तपासणी कशी केली जाते? नियम मोडणाऱ्यांवर कोणती कारवाई केली जाते? आणि मोठ्या आवाजावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी प्रशासनाची तयारी किती आहे?
हे प्रश्न नागरिक आणि पर्यावरणप्रेमींकडून उपस्थित केले जात आहेत.
दुसरीकडे, उत्सव साजरा करण्याच्या अधिकारासोबत इतर नागरिकांच्या शांततेचा आणि आरोग्याचा विचार करणंही आवश्यक आहे. त्यामुळे प्रश्न केवळ डीजे असावा की नसावा, एवढाच नाही. तर उत्सवाचा आनंद कायम ठेवत ध्वनिप्रदूषणावर नियंत्रण कसं ठेवता येईल, हा खरा मुद्दा आहे.
डीजेचा आवाज कमी ठेवण्याचं आवाहन स्वागतार्ह असलं, तरी नियमांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी किती होते, हेच आता महत्त्वाचं ठरणार आहे. ध्वनिमर्यादा तपासण्यासाठी सक्षम यंत्रणा, प्रशिक्षित पथकं आणि नियमभंग झाल्यास स्पष्ट कारवाईची व्यवस्था असेल तरच ध्वनिप्रदूषणावर प्रभावी नियंत्रण मिळवता येऊ शकतं.
उत्सवाचा जल्लोषही हवा… पण नागरिकांच्या शांततेची आणि आरोग्याची किंमत मोजून नाही!
नाशिकमध्ये आगामी उत्सवांच्या पार्श्वभूमीवर डीजेचा आवाज, ध्वनिमर्यादा आणि प्रशासनाची कारवाई याबाबतची यंत्रणा किती प्रभावी ठरते, याकडे आता सर्वांचं लक्ष लागलं आहे.
आपलं नाशिक | आपला आवाज
