नाशिक : शरद ऋतूची नितळ रात्र, आकाशात पूर्ण तेजाने चमकणारा चंद्र आणि चांदण्यांच्या साक्षीने रंगणारा दुधाचा आस्वाद... कोजागिरी पौर्णिमा म्हटलं की डोळ्यांसमोर असंच सुंदर चित्र उभं राहतं. पण या उत्सवाचं चंद्राशी असलेलं नातं नेमकं काय आहे? आणि या रात्रीच्या चंद्राला इतकं विशेष महत्त्व का दिलं जातं?
हिंदू पंचांगानुसार आश्विन महिन्यातील पौर्णिमेला कोजागिरी पौर्णिमा साजरी केली जाते. पावसाळ्यानंतर आकाश स्वच्छ होऊ लागल्याने या काळात चंद्राचं दर्शन अधिक मनमोहक वाटतं. पौर्णिमेला चंद्र पृथ्वीच्या तुलनेत सूर्याच्या विरुद्ध दिशेला असतो. त्यामुळे त्याचा सूर्यप्रकाशित भाग आपल्याला जवळजवळ पूर्ण गोलाकार दिसतो. चंद्र स्वतः प्रकाश निर्माण करत नाही, तर सूर्याचा प्रकाश परावर्तित करतो. याच प्रकाशामुळे कोजागिरीच्या रात्री आकाशात चंद्राचं सौंदर्य खुलून दिसतं.
या रात्री दूध चंद्रप्रकाशात ठेवण्याची परंपराही अनेक ठिकाणी जपली जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार या रात्री चंद्रप्रकाशाला विशेष महत्त्व आहे. माता लक्ष्मी मध्यरात्री पृथ्वीवर येऊन ‘को जागर्ति?’ म्हणजे ‘कोण जागं आहे?’ असा प्रश्न विचारते, अशी पौराणिक मान्यता आहे. त्यामुळे या पौर्णिमेला ‘कोजागिरी’ हे नाव पडलं, असं सांगितलं जातं.
मात्र, चंद्रप्रकाशात ठेवल्याने दुधात विशेष औषधी गुण निर्माण होतात, याला ठोस वैज्ञानिक पुरावा नाही. त्यामुळे दूध ठेवताना स्वच्छता आणि सुरक्षिततेची काळजी घेणं महत्त्वाचं आहे.
कोजागिरी पौर्णिमा म्हणजे केवळ चंद्रदर्शन किंवा दुधाचा आस्वाद नव्हे; तर निसर्गाशी नातं जोडणारी, श्रद्धा आणि विज्ञान यांचा सुंदर संगम अनुभवण्याची एक अनोखी संधी आहे. चंद्राच्या शीतल प्रकाशात आनंदाचे क्षण साजरे करताना या आकाशीय सौंदर्यामागचं विज्ञान समजून घेणं, हाच या पौर्णिमेचा खरा आनंद!
